Afgelopen december werkte ik een maand aan het uit de bijstand trekken van bijstandstrekkers.
Wij mochten een groep van 100 een training Empowerment (echt een woord, dat mensen met afstand tot de arbeidsmarkt direct begrijpen) geven op weg naar werk of opleiding.
Het is dan boeiend om de reacties uit mijn omgeving te horen. “Die willen toch niet”, “Profiteurs en dan ook nog een training”, “Je zult wel veel weerstand krijgen”; de negatieve commentaren waren niet van de lucht. Dat negatieve beeld over bijstandtrekkers werd nog gevoed door een uitzending voor Politieke Partijen, verzorgd door de VVD, waarin gewezen werd op de vele vacatures in de markt en de plannen van staatssecretaris De Krom rond de bijstand. Laten we het eenvoudig houden. In Nederland hebben we een half miljoen vacatures en meer dan een half miljoen werklozen. Ergo, alle werklozen kunnen aan het werk en als ze dat niet doen, is het toch gewoon tuig van de richel?
“De Wet werken naar vermogen (WWNV) die staatssecretaris Paul de Krom van Sociale Zaken naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, is 'de grootste hervorming van het Kabinet-Rutte'. Dat zei De Krom vanmorgen bij de presentatie van de wet.
Het kabinet wil met de wet meer mensen uit de uitkering helpen en gehandicapten vaker aan het werk krijgen in een 'gewone' baan, in plaats van in de sociale werkplaats. Hierom worden de bijstand, de sociale werkplaatsen en de Wajong (een uitkeringsregeling voor jong gehandicapten) grotendeels samengevoegd. Tegen de wet was veel verzet van de oppositiepartijen, omdat zo zou worden bezuinigd op de zwaksten in de samenleving.
Beschaving
Maar volgens De Krom is de wet juist een 'hervorming van de onderkant van de arbeidsmarkt', waar mensen onnodig langs de kant staan, mensen die wel kunnen werken, maar dat om uiteenlopende redenen niet doen. Hij zegt in een interview met de Volkskrant: 'Is het dan een teken van beschaving om mensen thuis te laten zitten tegen een uitkering op minimumniveau en er niet meer naar om te kijken? Echt, er zijn stapels rapporten dat werk mensen uit de armoede haalt, uit de sociale uitsluiting. Dat werk mensen gevoel voor eigenwaarde geeft. Dat wil ik hiermee bereiken.'
Hoofdlijn van de hervorming is volgens De Krom dat 'wie kan werken, gaat werken'. 'Het is de hoogste tijd dat we ingrijpen, vanuit sociaal oogpunt, financieel oogpunt en economisch oogpunt.'
Werkervaringsplekken
Met werkgevers heeft De Krom afgesproken dat die de komende jaren 5000 extra werkervaringsplekken inrichten voor jongeren en werklozen met een handicap. Die extra plekken zijn volgens De Krom vooral van belang om meer kansen te bieden aan jongeren met een lichamelijke en/of geestelijke beperking die van school komen. Maar de plekken zijn ook voor oudere gehandicapten met een uitkering en onvoldoende werkervaring.”(Bron: VK, 1/2/12)
Fraaie uitgangspunten en De Krom heeft gelijk, dat werk helpt voor eigenwaarde en sociale inclusie. Tegelijk bevestigen hij en zijn partij (en die niet alleen) het beeld, dat bijstand eigen schuld is. Er is in de samenleving een permanent proces gaande om Bijstandstrekkers negatief af te schilderen, er is sprake van stigmatisering.
De mensen in onze training bevestigden dit: ze zagen zichzelf als niets waard, als afgeschreven naar de onderkant, hun zelfbeeld was uiterst negatief. Zij stigmatiseerden ook zichzelf permanent. Dat negatieve zelfbeeld belemmerde hen vervolgens weer om gemotiveerd en enthousiast op zoek te gaan naar werk. Het vuur, dat ze nog hadden, werd vervolgens permanent geblust door een voortdurende reeks afwijzingen, niet verlengde tijdelijke contracten en andere mislukkingen. En laten we wel wezen, zaten en zitten werkgevers op hen te wachten? En dit is de vicieuze cirkel die doorbroken moet worden.
Waar sprake is van bijna 5 % werkloosheid heeft de werkgever keuze zat. Als er 60 sollicitanten op een baan zijn, zal een bedrijf eerder kiezen voor jong, voor recente werkervaring, voor betaalbaarheid dan voor mensen, die al jaren uit het arbeidsproces zijn en die oud zijn.
In mijn ervaringen bij het UWV met groepen werkzoekenden, ouder dan 50 met een HBO of universitaire achtergrond, komen steeds weer twee problemen naar voren: leeftijdsdiscriminatie (die nooit als zodanig benoemd wordt) en de frustratie van herhaalde afwijzingen, die een fnuikende invloed hebben op de motivatie. Vijftig of meer malen per jaar solliciteren, op een regelmatig botte en onfatsoenlijke manier nul op het rekest krijgen, is niet goed voor mensen, of je nu flirt of solliciteert.
En willen die Bijstandstrekkers of oudere werklozen dan niet? Mijn constatering is dat de meerderheid meer dan 100% gemotiveerd is, bereid is om van alles aan te pakken en om verlost te zijn van de regeldruk van UWV of Sociale Dienst. Werkgevers zitten alleen niet op hen te wachten en vanuit hun standpunt kan ik dat begrijpen. Velen van hen zitten zelf in grote (financiële) problemen en willen risico's, bv vanwege ziekte uitsluiten. De meerderheid van de Bijstandtrekkers had meerdere problemen, persoonlijk, psychisch, somatisch, sociaal, taal en opleiding, die hun sprong naar de arbeidsmarkt belemmeren. Er zijn wel vacatures, maar blijkbaar niet de juiste.
Als mensen naar je training komen, omdat zij anders gekort worden op hun uitkering en dat 3 dagen te voren in een ambtelijk briefje meegedeeld krijgen, staan ze niet te springen. Dat ze na een dag of drie toch enthousiast worden omdat ze aandacht krijgen en serieus genomen worden, toont onder meer hun motivatie aan.
Kortom, stigmatisering vanuit de samenleving en zelfstigmatisering zijn schering en inslag, ze versterken elkaar permanent en leiden tot vergroting van het probleem aan de onderkant van de arbeidsmarkt en samenleving.
Het wordt tijd voor een nieuw paradigma als het gaat om de zwakken in de maatschappij.
(Wordt vervolgd)
Helft mensen bijstand voelt druk om te werken, VK 27-02-2012
